Ανησυχητικά, απογοητευτικά, έως και καταθλιπτικά, χαρακτήρισαν φοιτητές των κοινωνικών επιστημών τα αποτελέσματα δημοσκόπησης που διεξήγαγαν δύο Τούρκοι πανεπιστημιακοί και την οποία δημοσίευσαν χθες οι εφημερίδες «Ραντικάλ» και «Μιλιέτ». Στόχος της δημοσκόπησης ήταν να «ακτινογραφήσει» τις κοινωνικές και ιδεολογικές προτιμήσεις του μέσου Τούρκου. Διεξήχθη μεταξύ 1.846 ατόμων, το 44% των οποίων διαμένουν σε χωριά.
Οι απαντήσεις τους έφεραν για άλλη μία φορά στο φως το ρήγμα στις αντιλήψεις και τον τρόπο ζωής ανάμεσα στους «Μαύρους Τούρκους» των λαϊκών τάξεων και τους «Λευκούς Τούρκους» της δυτικότροπης και εκκοσμικευμένης αστικής ελίτ. Αποτελούν γροθιά στο στομάχι για όσους πιστεύουν στη μεταβολή της -παραδοσιακά συντηρητικής και θρησκόληπτης- τουρκικής κοινωνίας και στη δυνατότητα σύγκλισής της προς τα ευρωπαϊκά ήθη και αντιλήψεις. Είναι δε χαρακτηριστικό ότι η υποστήριξη προς την ευρωπαϊκή πορεία της χώρας από 74% το 2003 έχει μειωθεί στο 57%, ενώ το 56% πιστεύει ότι η Τουρκία θα λύσει τα προβλήματά της μόνη της, χωρίς βοήθεια από την Ευρώπη. Σημαντικότερο πρόβλημα κατά τους ερωτηθέντες είναι πάντως η ανεργία. Αναμενόμενες ήταν οι απαντήσεις σε ερωτήσεις που αφορούσαν την κοινωνία και τη θρησκεία. Ολιγότερο αναμενόμενη η προτίμηση του 40% των ερωτηθέντων προς μια στρατιωτική διακυβέρνηση αντί μιας εκλεγμένης κυβέρνησης. Μάλιστα το 65% επικροτεί τη ρήση «Καλύτερα ήρωας και νεκρός παρά δειλός και ζωντανός», που συνδέεται με τον εθνικισμό και τους ακροδεξιούς. Επίσης το 51% θεωρεί σημαντική την ελευθερία του λόγου, αλλά κρίνει ενίοτε απαραίτητη την απαγόρευση της έκφρασης κάποιων αντιλήψεων, ενώ το 25% πιστεύει ότι οι θρησκευόμενοι καταπιέζονται από την κρατική πολιτική. Το 68,5% αυτών θεωρεί απόδειξη της καταπίεσης αυτής την απαγόρευση χρήσης της ισλαμικής μαντίλας σε κρατικούς χώρους. Το 65% πιστεύει ότι η χρήση της μαντίλας πρέπει να επιτραπεί στον δημόσιο τομέα, το 68% επεκτείνει τη χρήση και στα σχολεία. Ωστόσο, σε σύγκριση με το 1999, το ποσοστό εκείνων που πρεσβεύουν ότι οι θρησκευόμενοι καταπιέζονται μειώθηκε από 42% στο 25%.
Ομως, οι Τούρκοι σε ποσοστό 61% δεν θα συναινούσαν σε γάμο της κόρης τους με μη μουσουλμάνο (στην Τουρκία τα παιδιά παίρνουν το θρήσκευμα του πατέρα). Επίσης το 65% επιθυμεί περιορισμό της «προσηλυτιστικής δραστηριότητας» των άλλων θρησκειών, το 46% εξετάζει ως λύση τα ιεροδιδασκαλεία (Ιμάμ χατίπ) και το 31% πιστεύει ότι στα λύκεια μαθητές και μαθήτριες δεν πρέπει να βρίσκονται στην ίδια αίθουσα. Το 49% θα ήθελε κατά τη νηστεία του Pαμαζανιού, εστιατόρια και καφενεία να μένουν κλειστά μέχρι τη δύση του ηλίου. Η συντριπτική πλειοψηφία πιστεύει ότι στις ισλαμικές γιορτές, κάθε νέος πρέπει να επισκέπτεται τους μεγαλύτερους και να τους φιλά το χέρι, φέροντάς το στο μέτωπο (κατά το τουρκικό έθιμο) και ότι ένας νέος που πίνει οινόπνευμα μπροστά σε μεγαλύτερους είναι ασεβής. Το 60% θεωρεί πρωταίτια της αποτυχίας στη ζωή την έλλειψη θρησκευτικής πίστης.
Για τα εγκλήματα τιμής
Oσον αφορά τις κοινωνικές αντιλήψεις, οι Τούρκοι πιστεύουν σε ποσοστό 87% ότι η προσβολή της τιμής των γυναικών πρέπει να τιμωρείται, και σε ποσοστό 51% πιστεύει ότι η τιμή της οικογένειας μετράται από τη συμπεριφορά των γυναικών της. Το 92% δεν θα ήθελε χρήστες ναρκωτικών για γείτονες, το 91% δήλωσε το ίδιο για τους ομοφυλόφιλους. Η σύγκρουση των γενεών, με την έννοια της ανυπακοής των νεοτέρων, οφείλεται στο μιμητισμό δυτικών προτύπων, απάντησε το 67%. Αντίστοιχο ποσοστό δήλωσε ότι στον γάμο δεν αρκεί η πολιτική τελετή (μόνη αναγνωρισμένη από το κράτος), αλλά απαιτείται η ευλογία του Ιμάμη. Τέλος, το 34% υποστηρίζει ότι γάμος χωρίς παιδιά δεν έχει νόημα.