Πληθαίνουν οι ενδείξεις διεύρυνσης του πολιτικού και πολιτισμικού συντηρητισμού στην Τουρκία, καθώς η Ευρωπαϊκή Ενωση εμφανίζεται αβέβαιη ως προς την ενταξιακή προοπτική της Αγκυρας. Η διαπίστωση ότι ο δρόμος προς την ένταξη θα είναι μακρύς, σε συνδυασμό με τις δεκάδες μεταρρυθμίσεις -στα πεδία της οικονομίας, της νομοθεσίας και του πολιτισμού- έχουν μειώσει τον ενθουσιασμό των Τούρκων όσον αφορά την ευρωπαϊκή προοπτική της χώρας τους. Δημοσκόπηση των πανεπιστημίων Τσαμπαντσί και Ισίκ της Κωνσταντινούπολης έδειξε ότι το ποσοστό των Τούρκων που υποστηρίζουν την ενταξιακή προοπτική μειώθηκε από 74% το 2003 σε 58% το 2006.
Οι υπεύθυνοι της έρευνας πραγματοποίησαν, ακόμα, κατ' ιδίαν συνεντεύξεις με 1.846 πολίτες σε 23 πόλεις της Τουρκίας, αναδεικνύοντας τη μεγάλη επιρροή της θρησκείας στη χώρα. Το 60% υποστήριξε ότι δεν θα επέτρεπε στην κόρη του να παντρευτεί μη μουσουλμάνο και ότι η έλλειψη θρησκευτικών ιδανικών ευθύνεται για την «αποτυχία στη ζωή». Επιπλέον, το 46% των συμμετεχόντων στην έρευνα δήλωσε προτίμηση στα θρησκευτικά σχολεία έναντι εκείνων που ακολουθούν την κοσμική εγκύκλιο.
Μετά τη νίκη του κόμματος για τη Δικαιοσύνη και την Ανάπτυξη το 2002, οι δημόσιες επιδείξεις συντηρητισμού αυξήθηκαν, με εμφανές παράδειγμα τον πολλαπλασιασμό των γυναικών που κυκλοφορούν φορώντας τη μαντίλα. Το Σύνταγμα της χώρας, ωστόσο, απαγορεύει τη μαντίλα και οι συντηρητικοί ήλπιζαν ότι η Ε.Ε. θα απαιτούσε από την Τουρκία να άρει την απαγόρευση στο όνομα της θρησκευτικής ελευθερίας. Το 68%, μάλιστα, των ερωτηθέντων δήλωσε ότι θεωρεί την απαγόρευση «θρησκευτική καταπίεση». Οι επιχειρήσεις ισλαμικού ρουχισμού έχουν αποκομίσει μεγάλα κέρδη από την αλλαγή της στάσης των πολιτών έναντι του θρησκεύματος. Ο Μουσταφά Καραντουμάν είναι ιδιοκτήτης της πλέον δημοφιλούς αλυσίδας ισλαμικού ρουχισμού, Τεκμπίρ. «Ακόμα και αν ανοίγαμε καταστήματα σε κάθε πόλη της χώρας δεν θα μπορούσαμε να ικανοποιήσουμε τη ζήτηση», λέει. «Ολες οι μονοθεϊστικές θρησκείες επιβάλλουν στις γυναίκες να καλύπτουν το πρόσωπό τους και το όνειρό μου είναι να δω όλες τις γυναίκες του κόσμου με τα ρούχα της εταιρείας μας», αποκαλύπτει ο κ. Καραντουμάν. Ο ίδιος δεν κρύβει ότι δεν ενθουσιάζεται με την ιδέα της ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ενωση και δηλώνει υπέρμαχος της ανάπτυξης εμπορικών σχέσεων με τις χώρες του μουσουλμανικού κόσμου.
Από την πλευρά τους, οι πολιτικοί υπογραμμίζουν τη σημασία της ιδιαίτερης αντιμετώπισης της Τουρκίας από τις Βρυξέλλες. Ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας, Αμπντουλάχ Γκιουλ, έχει ουκ ολίγες φορές αναφερθεί στο ρόλο της χώρας ως σύνδεσμος μεταξύ του μουσουλμανικού κόσμου και της Δύσης. «Το Ισλάμ είναι από τις αρχαιότερες θρησκείες στην Ευρώπη και έχει συμβάλει στην πολιτισμική κληρονομιά της», δήλωσε πρόσφατα ο κ. Γκιουλ, ενώ ο υπουργός Οικονομικών, Αλί Μπαμπακάν, προειδοποιεί ότι ο ισλαμικός κόσμος παρακολουθεί στενά την εξέλιξη των σχέσεων Τουρκίας - Ευρώπης.
Αντίθετα, ο αρθρογράφος της «Τζουμχουριέτ» θεωρεί ότι η κυβέρνηση δεν ενδιαφέρεται πραγματικά για την ευρωπαϊκή προοπτική και χρησιμοποιεί την ισχύ της προς όφελος της μεταφοράς κεφαλαίου σε θρησκευτικούς κύκλους. «Η απειλή για το κοσμικό, δημοκρατικό κράτος είναι υπαρκτή», έγραψε. Αλλοι, ωστόσο, τονίζουν ότι οι Τούρκοι πρέπει να βρουν τη χρυσή ισορροπία μεταξύ των κοσμικών ιδανικών και του συντηρητισμού. «Εύκολα καταλήγει κανείς στο συμπέρασμα ότι η χώρα εγκαταλείπει τα κοσμικά ιδανικά για χάρη του Ισλάμ», λέει ο αντιπρόεδρος της Ενωσης του Τούρκων Βιομηχάνων, Πεκίν Μπαράν. «Το θαύμα αυτής της χώρας είναι ότι ο πολίτης είναι ελεύθερος να διαλέξει τον τρόπο ζωής που του ταιριάζει. Αυτό δεν είναι πάντα εύκολο», υπογραμμίζει ο κ. Μπαράν.
