Οι Μουσικές και οι Μουσικοί της Απέναντι Oχθης: Derya Turkan

Ο Derya Turkan αποτελεί την νέα φιλόδοξη γενιά μουσικών της Τουρκίας. Εξαιρετικός δεξιοτέχνης του κλασικού kemence (πολίτικης λύρας), προχωρώντας πέρα από την εκτέλεση του οργάνου, αναδεικνύεται σε άτομο που έχει να δώσει πολλά σε ένα χώρο ανάδειξης της Οθωμανικής μουσικής παράδοσης των δύο περασμένων αιώνων. Η δισκογραφική του πορεία, είναι ήδη μεγάλη, με προσωπικούς δίσκους και με συνεργασίες, όπως το συγκρότημά του Incesaz, και συμμετοχές με πολλούς άλλους πολύ σημαντικούς καταξιωμένους συνθέτες οργανοπαίχτες της Τουρκίας όπως ο Kudsi Erguner, ο Ozkan Ogur κ.α.

Βιογραφικό Σημείωμα
Ο Derya Turkan είναι μουσικός δεξιοτέχνης του κλασικού Τούρκικου κεμεντζέ, στο οποίο αυτοσχεδιάζει και παίζει το ρεπερτόριο της κλασικής μουσικής της Οθωμανικής περιόδου.
Γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1973 από οικογένεια μουσικών και αποφοίτησε από το Μουσικό Κονσερβατόριο Οργάνων του μουσικού τμήματος του Τεχνικού Πανεπιστημίου της Κωνσταντινούπολης έχοντας δάσκαλο του κεμεντζέ Ihsan Ozgen.
Το 1990 προσκαλείται ως μουσικός εκτελεστής στο Τουρκικό Εθνικό Μουσικό Σύνολο του Υπουργείου Πολιτισμού. Το 1993 συνεργάζεται ως επισκέπτης στην Τουρκική Τηλεόραση και το Ραδιόφωνο της Κωνσταντινούπολης για ένα χρόνο όπου απέσπασε επαίνους. Δούλεψε με καταξιωμένους μουσικούς όπως τους Alaeddin Yavasca, Bekir Sidki Sezgin, Niyazi Sayin και Erol Deran. Στο διάστημα αυτό έλαβε μέρος σε πολλές συναυλίες τόσο σε εθνικό όσο και παγκόσμιο επίπεδο με πολύ γνωστά συγκροτήματα, όπως του Necdet Yasar Ensemble, και του Ihsan Ozgens Anatolia (το τελευταίο μικτό με Έλληνες). Ο Turkan έδωσε πολλές συναυλίες στις ΗΠΑ, Γαλλία, Γερμανία, Φιλανδία, Ιταλία, Ισπανία, Ολλανδία, Βέλγιο, Πολωνία, Ελλάδα, Ισραήλ καθώς και σε πολλές άλλες χώρες όπως και στην χώρα του.
Το 1996 έπαιξε με τον Τούρκο εκτελεστή του νέι, Kudsi Erguner, στα 80α γενέθλια του Yehudi Menuhins τα οποία διοργανώθηκαν από τον Πρόεδρο της Γαλλίας Jacques Chirac ως προσκεκλημένος μουσικός. Με τον Kudsi Erguner περιόδευσε και ηχογράφησε με πολλά σχήματα. Ψηφιακές ηχογραφήσεις αποτελούν τα έργα: Ottoman Drums, Ottamania, IslamBlues και La Banda Allaturka.

Ο Derya Turkan και ο Kudsi Erguner

Όπως ο δάσκαλός του Ihsan Ozgen, έτσι και o Turkan έχει σκοπό να ακολουθήσει και να αναπτύξει την διδασκαλία της μεγαλύτερης μουσικής ιδιοφυΐας του περασμένου αιώνα στην Τουρκία, του Tanburi Cemil Bey. Σήμερα συνεχίζει να εργάζεται σε διάφορα πρότζεκτ στην καριέρα του με αυτό το στόχο. Τα έργα του «Ahenk» και «Γράμμα από την Κωνσταντινούπολη» αλλά και το τελευταίο «Minstrel's Era» αποτελούν σταθερά βήματα προς αυτή την κατεύθυνση.

Σωκράτης Σινόπουλος (λαούτο) και ο Derya Turkan (κεμεντζέ)

Συνέντευξη

Είσαστε νομίζω αρκετά γνωστός στην Τουρκία παίζοντας τον κλασικό κεμεντζέ και την Οθωμανική μουσική. Το κοινό της Τουρκίας ενδιαφέρεται αρκετά για τη μουσική αυτής της περιόδου;
Δυστυχώς η μουσική της Οθωμανικής περιόδου έχει μικρότερη ανταπόκριση στην Τουρκία απότι στον υπόλοιπο κόσμο. Λανθασμένες και κακές εκτελέσεις αναπαράγονται λόγω της πλειονότητας του ακροατηρίου που στερείται κουλτούρας, και από την άλλη μεριά, οι λεγόμενοι «διανοούμενοι» κάτω από την επιρροή της Ευρωπαϊκής κουλτούρας δεν γνωρίζουν της Οθωμανική μουσική παράδοση, οπότε το καλλιεργημένο κοινό είναι μικρό. Ωστόσο, με ένα ικανό κοινό μπορείς και πάλι να τους να κάνεις να αποκτήσουν ενδιαφέρον.

Έχετε παίξει στην Ελλάδα αρκετές φορές, ποιες ήταν οι εντυπώσεις σας;
Με πολύ μεγάλη ευτυχία τελείωνα τις συναυλίες. Πρέπει να παραδεχθώ ότι πουθενά αλλού το δεν δείχνει τέτοιο ενδιαφέρον και αγάπη όταν παίζουμε, εκτός από την Ελλάδα. Οι δύο κουλτούρες ζήσανε μαζί αρκετά για να είναι ένα σώμα. Όπως ο Βασιλάκης και ο σπουδαστής του Tanburi Cemil Bey ή ο Γιώργος Μπατζανός (σημαντικός οργανοπαίχτης του ούτι από την Κωνσταντινούπολη) και ο Hafiz Kemal. Γίνομαι ιδιαίτερα χαρούμενος όταν τα σκέφτομαι αυτά και βρίσκομαι στην Ελλάδα.

Ποια είναι σχέση μεταξύ του οργάνου του κλασικού κεμεντζέ της «Πολίτικης λύρας» και της «Ποντιακής λύρας»;
Κατά κύριο λόγο ο λεγόμενος κλασικός κεμεντζές είναι η Πολίτικη λύρα (Istanbul kemence). Θα ήθελα λοιπόν να την ορίσω ως Πολίτικη λύρα. Χρησιμοποιήθηκε πριν τον Tanburi Cemil Bey για την εκτέλεση παραδοσιακής μουσικής στην Κωνσταντινούπολη (συμπεριλαμβανομένων και ρεμπέτικων της Κωνσταντινούπολης) καθώς επίσης και μετά τον Tanburi Cemil Bey για την εκτέλεση της Οθωμανικής κλασικής μουσικής. Ωστόσο η Ποντιακή λύρα (Karadeniz kemence) είναι το μόνο όργανο που χρησιμοποιήθηκε τόσο από Έλληνες και Τούρκους για την εκτέλεση αυτής της παραδοσιακής μουσικής της συγκεκριμένης περιοχής. Για μένα ο κεμεντζές συμβολίζει δύο κουλτούρες και κοινές αξίες.

Οι ηχογραφήσεις σας στο "Letter From Istanbul", και "Santur" με τον Dr. Umit Mutlu, δείχνουν την μεγάλη ομοιότητα και συγγένεια με την μουσική νησιού όπου κατάγομαι, την Λέσβο. Σύμφωνα και με τα ακούσματά σας πόσο κοντά είναι η μουσική της Οθωμανικής περιόδου ή της Τούρκικης μουσικής της περιοχής του Αιγαίου με αυτή;
Φυσικά καθώς η Οθωμανική Αυτοκρατορία συμπεριλάμβανε μεγάλη έκταση η κουλτούρα εξαπλώθηκε σε πολλά μέρη. Παρόμοια, υπήρχε και μια αλληλεπίδραση μεταξύ των κουλτούρων. ’νθρωποι που ζούσαν στο Αιγαίο στην Κωσταντινούπολη τον Πειραιά ή την Αθήνα αλληλοεπιδρούσαν μεταξύ τους. Αυτό το θεωρώ ένα θαυμάσιο αποτέλεσμα.

Ο Tanburi Cemil Bey (1871-1916) ήταν καινοτόμος, ένας από τους ποιο δημιουργικούς μουσικούς, συνθέτης της εποχής του παίζοντας κεμεντζέ, τούρκικο ταμπούρι (tanbur), λαούτο και βιολοντσέλο. Πόσο σας έχει επηρεάσει;

O Tanburi Cemil Bey (1905)

Ο Tanburi Cemil Bey δημιούργησε μια νέα τάση στη μουσική, διατηρώντας τις επιρροές της παραδοσιακής μουσικής σε αυτή, για το λόγο αυτό επηρέασε πάρα πολλούς μουσικούς. Ακόμη και εγώ από τότε που πρωτοάκουσα την μουσική του μέχρι σήμερα, η αγάπη μου και ο σεβασμός μου για τη μουσική του έγινε μεγαλύτερος καθώς είναι πραγματική επιτυχία να εξελίσσεσαι να προχωράς μπροστά χωρίς να αφήνεις την παραδοσιακή μουσική πίσω.

Έχετε ακούσει το σκοπό της Λέσβου «Τα Ξύλα» το οποίο είναι παρόμοιο με το Cecen Kizi που ηχογράφησε ο Tanburi Cemil Bey το 1914. Ποιες είναι οι σκέψεις σχετικά με τα δύο αυτά κομμάτια;
Όπως επισήμανα και προηγουμένως οι δύο κοινωνίες ήταν τόσο αλληλένδετες ώστε δεν γνωρίζουμε από ποιον ακούσαμε κάτι αποκλειστικά. Το μόνο που πραγματικά γνωρίζουμε είναι ότι ο Cemil Bey ήταν φιλόδοξο άτομο, που δεν έχανε την ευκαιρία να μάθει κάτι από παντού και από άλλους μουσικούς.

Αν δεχόσασταν μια πρόσκληση να παίξετε στη Λέσβο μαζί με τον Dr Umit Mutlu, θα ερχόσασταν;
Θα ήμουν υπερευχαριστημένος.

Το συγκρότημα των Incesaz, από αριστερά ο Cengiz Onural, κάτω ο Derya Turkan και δεξιά με τον τούρκικο ταμπουρά ο Murat Aydemir

Είσαστε ένα από τα ιδρυτικά μέλη του συγκροτήματος Incesaz, μαζί με τον Murat Aydemir (τούρκικο ταμπουρά) και τον Cengiz Onural (κιθάρα). Τι μουσική είχατε στο μυαλό σας όταν δημιουργήσατε το συγκρότημα αυτό;
Όταν ιδρύθηκε το συγκρότημα, βάλαμε σκοπό και πετύχαμε να δημιουργήσουμε τέτοια μουσική που δεν θα άλλαζε τους μουσικούς δρόμους (makam). Και μέσα από αυτή να αποδώσουμε ότι έχουμε διδαχθεί και κατέχουμε.

Ο Cengiz Onural κατέχει ένα μουσικό υπόβαθρο από την σύγχρονη και την ρεμπέτικη Ελληνική μουσική, η οποία εμφανίστηκε στα CD του συγκροτήματος Yeni Turku. Αυτό έχει επηρεάσει τις ενορχηστρώσεις σας, καθώς διακρίνω γεύσεις από Ελληνική (παλαιά ζεϊμπέκικα) και Οθωμανική μουσική;
Πράγματι έτσι είναι. Ο Cengiz Onural είναι ένας μουσικός που απολαμβάνει το ίδιο την Ελληνική όπως και τη Τούρκικη μουσική και έτσι ενσωματώνει και τα δύο αυτά στοιχεία στις συνθέσεις του.

Οι προσωπικοί δίσκοι που εκδώσατε, τι απήχηση είχαν;
Στο κοινό ιδιαίτερα άρεσε το Ahenk και το Letter from Istanbul (Γράμμα από την Κωνσταντινούπολη) και θετικά είναι επίσης τα σχόλια για το τελευταίο Mintrel Era.
Τελειώνοντας θα ήθελα να σας ευχαριστήσω για την κουβέντα που είχαμε
Και εγώ πολύ

Επιλογές δισκογραφίας

Kudsi Erguner Ensemble - The Ottoman Heritage (2004) Harmonia Mundi

Αυτός ο ψηφιακός δίσκος είναι μια καλή εισαγωγή στην μουσική της Οθωμανικής περιόδου αλλά και νέων συνθέσεων του πολύ αξιόλογου μουσικού του νέι, μουσικολόγου, αρχιτέκτονα Kudsi Erguner με τον οποίο ο Derya Turkan παίζει μαζί από 15 ετών. Σε αυτόν συμπεριλαμβάνονται και δύο νέες εκτελέσεις του προαναφερόμενου Tanburi Cemil Bey μια από τις οποίες είναι και το Cecen Kizi (Τσετσένικο κορίτσι)

Derya Turkan, Murat Aydemir - Ahenk (1998) Kalan

Ένας από τους αξιόλογους δίσκους με τον συνεργάτη του Murat Aydemer που παίζει τούρκικο ταμπουρά. Αυτοσχεδιάζουν αλλά και παίζουν συνθέσεις μουσικών της Οθωμανικής περιόδου. Ο κεμεντζές μαζί με τον ταμπουρά βγάζουν ένα όμορφο, λυπητερό αλλά και σαγηνευτικό ήχο που αναμφίβολα κάνουν το δίσκο αυτό έναν από τους καλύτερούς του.

Derya Turkan & Σωκράτης Σινόπουλος - Γράμμα από την Κωνσταντινούπολη (Letter from Istanbul) (2000)

Αυτός ο ψηφιακός δίσκος αποτελεί την απόδειξη της κοινής ρίζας των δύο λαών. Οι δύο μουσικοί Derya Turkan και ο Σωκράτης Σινόπουλος (Πολίτικη λύρα και λαούτο) δίνουν την ομορφότερη πλευρά μια ξεχασμένης μουσικής, που έχει κοινές ρίζες στην Κωνσταντινούπολη και τη Μικρά Ασία. Ζεϊμπέκικα, χασαποσέρβικα, ταξίμια ξεσηκώνουν τα ενδόμυχα ενός ανατολίτη και ενός Μικρασιάτη. Μέσα υπάρχει και μια σπάνια εκπληκτική επανεκτέλεση της παλιάς ηχογράφησης του Αντωνίου Σακελλλαρίου - «Μυτιληνιό». Ο τίτλος εδώ «Midilli Zeybegi». Χωρίς περιστροφές πραγματικά ένας όμορφος δίσκος

Δισκογραφία Derya Turkan

Προσωπικοί
2006 Minstrel's Era

Συνεργασίες
1997 - Kudsi Erguner - Derya Turkan - Chemins
1998 - Derya Turkan - Murat Aydemir - Ahenk
2000 - Derya Turkan & Sokratis Sinopoulos - Letter from Istanbul
2001 - Erkan Ogur & Djivan Gasparyan Fuad
2003 - Dr Umit Mutlu - Santur

Με Incesaz
1999 - Eski Nisan
2002 - Eylul Sarkilari
2004 - Istanbula Dair
2005 - Mazi Kalbimde

Με Kudsi Erguner Ensemble
1988 - Beyzade (Live)
1997 - Chemins
1999 - Ottomania
2001 - Les Passion D'Istanbul
2001 - Islam Blues
2002 - Ottoman Drums,Osmanli Davullari
2004 - The Ottoman Heritage

Σημειώσεις:
Το κείμενο της συνέντευξης δόθηκε αρχικά στην Τουρκική γλώσσα και μεταφράστηκε στα Αγγλικά από την Ozlem Yasayanlar την οποία και ευχαριστώ.

Από τις προηγούμενες συνεντεύξεις (Muammer Ketencoglu, Dr.Umit Mutlu) και από τον Derya Turkan μπορείτε να βρείτε δείγματα από τη μουσική τους, στη διεύθυνση: http://www.iera.gr/mousiki/turkish.htm