ΜΟΥΣΙΚΗ
Οι Μουσικοί και οι Μουσικές της Απέναντι Όχθης: Dr Umit Mutlu - To σαντούρι στη Τουρκία
By
4 Φεβρουαρίου, 2007, 22:18

Του Παναγιώτη Αγιακάτσικα*

Όταν ήμουν στα Βουρλά (40 χλμ από τη Σμύρνη) της Τουρκίας και ανταλλάξαμε μουσικά δώρα το καλοκαίρι του 2006 με τον Muammer Ketencoglu μου έδωσε ένα CD που αμέσως ξεχώριζε και μου έκανε εντύπωση μέσα από όλα τα άλλα. Ένας ψηφιακός δίσκος με τούρκικο σαντούρι, με σκοπούς, που είχαν την ίδια φύτρα και ρίζα με τους σκοπούς της Λέσβου. Από την Οθωμανική εποχή, ζεϊμπέκικα, καρσιλαμάδες, συρτοί, λόγκες. Όταν τα άκουσα σκέφτηκα, από ποιο κιτάπι, ποιο χρονοντούλαπο προήλθαν όλα τούτα! Όλοι οργανικοί σκοποί. Μου θύμισε παράλληλα το ψηφιακό δίσκο του Δημήτρη Κοφτερού «Μυτιληνιό Σαντούρι». Όταν ρώτησα έναν φίλο, από τη Σμύρνη ποιος είναι αυτός ο σαντουριέρης μου είπε θα πάμε και θα τον συναντήσεις. Πήγαμε στον Διευθυντή της Χορωδίας της Σμύρνης για Κλασική Τούρκικη Μουσική, Mr Guner Ozkan, και αυτός τον πήρε τηλέφωνο, όμως λόγω του φόρτου εργασίας ως Ιατρού Μαιευτήρα ο Dr Umit Mutlu  δεν στάθηκε δυνατόν να συναντηθούμε. Τελικά μέσω ηλεκτρονικής αλληλογραφίας γράφτηκε το κείμενο και έγινε η συνέντευξη.

Βιογραφικό Σημείωμα του Dr.Umit Mutlu
Γεννήθηκε στην Αγκυρα το 1939. Ενώσω ήταν σπουδαστής της Ιατρικής Σχολής της Κωνσταντινούπολης, πήρε και μαθήματα τούρκικης μουσικής στο Ωδείο του Δήμου Κωνσταντινούπολης. Το 1963 φοίτησε στη Κλασική Χορωδία μετά από πρόσκληση του Dr Atlig από το Ραδιόφωνο Κλασικής Χορωδίας της Κωνσταντινούπολης ως οργανοπαίχτης στο κανονάκι. Μέσα από το σύνολο του Ραδιοφώνου της Κωνσταντινούπολης εργάστηκε μαζί με τους Niyazi Seyhun (κεμεντζέ-πολίτικη λύρα), Cevdet Cagla (βιολί), Vehice Daryal (κανονάκι), Niyazi Sayin (νέι) και Sekip Ayhan Ozisik (ούτι). Πηγή έμπνευσης του ήταν ο καλλιτέχνης του Ωδείου Huszu Tuzuner εξαιτίας του οποίου ξεκίνησε να ενδιαφέρεται για το σαντούρι, ενώ άρχισε να παίζει σ'αυτό με ένα που αγόρασε από το Ιράν. Δημιούργησε ένα νέο σύστημα χορδών στο σαντούρι αυτό, και προσθέτοντας μάνδαλα (όπως το κανονάκι) το έκανε  καταλληλότερο για την εκτέλεση της τούρκικης μουσικής. Γνωρίζοντας ότι υπάρχει έλλειψη κατάλληλων μουσικών μεθόδων για την διδασκαλία των τούρκικων μουσικών οργάνων εξέδωσε την μέθοδο για το κανονάκι «Kanun method» το 1985, την οποία είχε αναπτύξει και επεξεργαστεί για πολλά χρόνια. Η μέθοδος επανεκδόθηκε το 1998 με τη προσθήκη τεχνικών ασκήσεων και αναλύσεων. Ο Umit Mutlu συνέχισε τη μουσική και την έρευνα για το σαντούρι ακόμη και όταν ήταν στη Γερμανία κατά τη διάρκεια της ιατρικής του καριέρας (1975-1989).
Από το 1963 ως σήμερα έχει συνθέσει 39 τραγούδια. Το τραγούδι του «Yesil gozlerinden muhabbet kaptim» επιλέχθηκε τραγούδι της χρονιάς από τους αναγνώστες της εφημερίδας Milliyet το 1975 και έχει τραγουδηθεί από 10 διαφορετικούς τραγουδιστές.
Αφ' ότου επέστρεψε το 1991 στην Τουρκία, και καθώς είναι αδερφός της τραγουδίστριας Serap Mutlu Akbulut, ο Dr Umit Mutlu εργάστηκε ως οργανοπαίχτης του σαντουριού και το κανονακίου για το Υπουργείο Πολιτισμού της Τούρκικης Μουσικής Χορωδίας της Σμύρνης, συμμετέχοντας σε συναυλίες με το σαντούρι για την ανάδειξη της Τούρκικης μουσική παγκοσμίως.
 

Το συγκρότημα της χορωδίας ενώ εκτελεί τούρκικη οργανική μουσική

Συνέντευξη με τον Dr.Umit Mutlu

Λέγεται ότι στην Τουρκία το σαντούρι έχει ξεχαστεί. Γιατί υπάρχει αυτή η κατάσταση, και ποιο είναι το μέλλον του τώρα εκεί;

Όταν ξεκίνησα να παίζω με το πρώτο μου σαντούρι από το Ιράν, υπήρχαν δύο οργανοπαίχτες που ήταν ήδη γνωστοί. Το σύστημα χορδών ήταν σχεδόν το ίδιο με το Ελληνικό σαντούρι. Καθώς ήταν έτσι από κατασκευής αυτά τα σαντούρια ήταν ακατάλληλα για να παιχτούν Τούρκικοι σκοποί και έτσι δεν είχαν διάδοση. Προσάρμοσα το σύστημα που υπάρχει στο κανονάκι με το μάνδαλο, για να ξεπεράσω αυτό το πρόβλημα. Καθώς διέμενα για αρκετό διάστημα στη Γερμανία, δυστυχώς δεν είχα την πιθανότητα να διαδώσω τον νέο τύπο του σαντουριού. Στο διάστημα που ήμουν μέλος της Χορωδίας της Σμύρνης για την Κλασική Τούρκικη Μουσική, παράλληλα έδινα συναυλίες, και προσπαθούσα να διαδώσω το όργανο. Την παρούσα περίοδο τα σαντούρια με το νέο σύστημα χορδών που προσάρμοσα, κατασκευάζονται στην Κωνσταντινούπολη και πωλούνται επίσης στην Ηνωμένες Πολιτείες. Δεν μπορώ να προβλέψω τι μέλλει γενέσθαι γι' αυτό το όργανο μετά από εμένα, αλλά τα τελευταία 15-20 χρόνια ο αριθμός των οργανοπαιχτών του σαντουριού έχει αυξηθεί.

Γιατί επιλέξατε το συγκεκριμένο μουσικό όργανο για να προβάλετε την μουσική σας έναντι του πολύ γνωστού κανονακίου στην Τουρκία;

Διάλεξα το σαντούρι ως μουσικό όργανο επειδή μου αρέσει ο ήχος του. Στην αρχή ήταν περισσότερο από περιέργεια και ενδιαφέρον, το οποίο κατέληξε σαν ξεχωριστή αγάπη για το όργανο. Επιπλέον, είμαι ο μόνος επαγγελματίας οργανοπαίχτης ανάμεσα στους άλλους, και αφιέρωσα τον εαυτό μου στην συνέχιση και την διάδοση του.

Οι σκοποί που επιλέξατε στο τελευταίο σας ψηφιακό δίσκο είναι πολύ παλιοί και παρόμοιοι με αυτούς της Λέσβου. Οι άνθρωποι εκεί χορεύουν αυτή τη μουσική, με Καρσιλαμάδες, Ζεϊμπέκικα σε γάμους, εκδηλώσεις;

Οι σκοποί που ακούσατε στο ψηφιακό δίσκο, μπορεί να σας φαίνονται πολύ παλιοί, αλλά ακόμη και σήμερα αυτοί παίζονται ως Τούρκικη Φολκλορική Μουσική, όπως επίσης σαν Κλασική Τούρκικη Μουσική (αναφέρεται στην περίοδο της Οθωμανικής εποχής). Πολύ συχνά παίζονται σαν παραδοσιακή μουσική όπου οι άνθρωποι, ιδιαίτερα της περιοχής του Αιγαίου την χορεύουν Π.χ. ζεϊμπέκικα, καρσιλαμάδες.

Είστε οργανοπαίχτης στο κανονάκι και έχετε γράψει μια μέθοδο γι' αυτό, έχετε χρησιμοποιήσει την τεχνική του για να παίζεται το σαντούρι;

Αν και το σαντούρι με το κανονάκι μοιάζουν ως προς το σώμα, το σύστημα χορδών είναι διαφορετικό. Η τεχνική παιξίματος του σαντουριού είναι διαφορετική, αλλά πολλές φορές κάνω χρήση της τεχνικής από το κανονάκι, το οποίο δίνει ένα διαφορετικό σκοπό σε σχέση με τον κλασικό τρόπο εκτέλεσης του σαντουριού.

Ποιες είναι οι διαφορές ανάμεσα στο Τούρκικο και στο Ελληνικό Σαντούρι;

Καθώς ίσως έχετε δει στην ιστοσελίδα μου, μέχρι την προσαρμογή του νέου συστήματος χορδών με μάνδαλο, ένα διαφορετικό σύστημα χορδών χρησιμοποιούνταν. Με την βοήθεια των μανδάλων τα μικροδιαστήματα που χρησιμοποιούνται στην Τούρκικη μουσική, μπορούν να παιχθούν όπως και στο κανονάκι. Απ' όσο γνωρίζω το Ελληνικό σαντούρι κουρδίζεται με ημιτόνια. Και εδώ είναι η διαφορά μεταξύ Τούρκικου και Ελληνικού σαντουριού. Εάν πιθανώς συναντηθούμε στη Λέσβο, θα ήμουν ευτυχής να σου δείξω το σύστημα με λεπτομέρεια.

Εάν δεχόσασταν μια πρόσκληση, θα παίζατε στη Λέσβο;

Θα ήμουν ευτυχής να παρουσιάσω την μουσική μας και το Τούρκικο σαντούρι, εάν αποφασίζατε να οργανώσετε μια συνάντηση και να μας στείλετε μια πρόσκληση. Θα μπορούσαμε να έρθουμε με το ίδιο σχήμα που συνεργαστήκαμε και στο CD. Κεμεντζέ (Derya Turkan), σαντούρι (Umit Mutlu) και κρουστά (Mehmet Gultekin- μουσικός παραγωγός της KAF - εταιρείας έκδοσης του CD). Θα μπορούσαμε να φέρουμε το CD μας και να το επιδείξουμε σε όσους ενδιαφέρονται. Ο Διευθυντής της Χορωδίας της Σμύρνης για Κλασική Τούρκικη Μουσική, Mr Guner Ozkan, έχει μια συλλογή από ιστορικά Τούρκικα μουσικά όργανα, η οποία παράλληλα θα μπορούσε να παρουσιαστεί εάν υπάρχει ενδιαφέρον. Επιπλέον θα είχα και την ευκαιρία να εξετάσω το Ελληνικό Σαντούρι κατά τη παραμονή μας στη Λέσβο.

Η Εθνική Χορωδία για Τούρκικη Κλασική Μουσική της Σμύρνης, η οποία είναι η δεύτερη μεγαλύτερη στη Τουρκία. Η Χορωδία εκτελεί τόσο κλασικά όσο και σύγχρονα τούρκικα κομμάτια. Από αυτήν ο κ. Umit Mutlu παραιτήθηκε τον Αύγουστο του 2004.

Η τελευταία συναυλία του Umit Mutlu με τη χορωδία η οποία πραγματοποιήθηκε στο αρχαίο θέατρο της Εφέσου το 2004

 
Santur - Dr. Umit Mutlu
(Zeybekler/ Sirtolar/Longalar)

Το "Santur" του Dr Umit Mutlu είναι ένα CD όπου οι μουσικές του και μουσικές μας μοιάζουν να είναι ραμμένες χωρίς να μπορείς να διακρίνεις την ραφή. Οι σκοποί είναι η παράλληλη συνέχεια της μουσικής της Λέσβου. Ο Dr. Umit Mutlu παίζει το σαντούρι κουρδισμένο κατά τα ανατολικά πρότυπα, όπως το κανονάκι, ο Derya Turkan στο κεμεντζέ (πολίτικη λύρα) που παίζει με το ύφος του Tanburi Cemil Bey, και είναι γνωστός και από την συνεργασία του με τον Σωκράτη Σινόπουλο στο CD «Γράμμα από τη Πόλη». Τέλος στα κρουστά (bendir) συνοδεύει o Fahrettin Yarkin, ιδιοκτήτης της δισκογραφικής εταιρείας που έχει ηχογραφηθεί το παρών CD.
Ο πρώτος σκοπός που "ανοίγει" το δίσκο είναι «Η Πέργαμος» «Bergama Zeybegi» με τον Derya Turkan να ξεκινάει ταξίμι στο κεμεντζέ και να ανταπαντάει ο Umit Mutlu. Ως σκοπός, είναι ταυτόσημος με ελαφρές διαφοροποιήσεις. Ακολουθεί το βαρύ και πανέμορφο ζεϊμπέκικο στο δρόμο του Χουσεϊνί «Huseyni Zeybegi». Τρίτο σε σειρά ο καρσιλαμάς «Bandirma Zeybegi». Χωρίς να αναλύσω "λόγια" όλα τα κομμάτια αναφέρω μερικές πληροφορίες για κάποια. Το δωδέκατο σε σειρά «Nikriz Longa» μοιάζει να είναι η φυσική συνέχεια του δικού μας «Μαζεμένου». Το «Izmir Zeybegi» είναι ένας καρσιλαμάς που μοιάζει να είναι ολότελα ένας δικός μας σκοπός. Ο καρσιλαμάς «Hicaz Saz Eseri» είναι μια πολύ ωραία σύνθεση του Dr Umit Mutlu με ταξίμι και σκοπό στον δρόμο του Χιτζάζ. Τέλος υπάρχει και ένας παλαιός παραδοσιακός ελληνικό σκοπός, το «Yunan Oyun Havasi».

Οι τίτλοι των σκοπών του CD
Bergama Zeybegi (Anonymous)
Huseyni Zeybek (Anonymous)
Bandirma Zeybegi (Anonymous)
Mahur Zeybek (Anonymous)
Hicazkar Sirto (Sultan Abdulaziz)
Tavas Zeybegi (Anonymous)
Cargah Sirto (Anonymous)
Rast Sirto (Anonymous)
Sultaniyegah Sirto (Refik Fersan)
Nihavend Santur Taksimi (Umit Mutlu)
Nihavend Zeybek (Anonymous)
Nikriz Longa (Tanburi Cemil Bey)
Izmir Zeybegi (Anonymous)
Hicaz Sirto (Tanburi Kadi Fuad Efendi)
Hicaz Mandra (Anonymous)
Hicaz Sazeseri (Dr.Umit Mutlu)
Yunan Oyun Havasi (Anonymous)

----------------------------------------------------
*O κ. Παναγιώτης Αγιακάτσικας είναι εκπαιδευτικός