KİTAPLAR
Biz Unuttuk, Yunanistan ‘Destan’ Yazdı
By
Ekim 8, 2005, 13:53

Yunanistan’a Kurtuluş Savaşı öncesinde Anadolu’dan yaklaşık bir milyon Rum göç eder. Nüfusu yüzde 25 oranında artıran bu göç ülkede dengeleri bir hayli sarsar. Ekonomik krizin baş göstermesi üzerine Yunan hükümeti ülkesindeki Türklerin ‘Rumlardan boşalan yerlere’ yerleştirilmesini talep eder. 1923 yılında anlaşma sağlanması ile 500 bin civarındaki Müslüman nüfus ise Anadolu’ya döner. Yunanistan’a giden Ortodoks mübadil sayısı ise bu antlaşmayla bir buçuk milyona ulaşır.

Mübadele sadece dini kimlik gözetilerek yapıldı. Türkiye’deki Ortodoks Hıristiyanlar Yunanistan’a giderken, oradaki Müslüman Türkler de Anadolu’ya geldi. Selçuklular döneminde Anadolu topraklarına yerleşen Hıristiyan Türkler de Rumlarla birlikte Yunanistan’a zorunlu göç ettirildi.

Bu değişim esnasında birçok mübadil büyük dram ve sıkıntılar yaşadı. Denizli’nin Honaz ilçesindeki Rum Minioğlu ailesi de bunlardan biri. ‘Belki döneriz’ düşüncesi ile kızları Sofia ve Eleni için yanlarına alamadıkları çeyizi komşuları Gacaroğlu ailesine bırakırlar. Aradan 78 yıl geçer; ancak çeyiz hâlâ sahiplerini çuvalın içinde bekler. Türk ailenin torunu Kemal Yalçın, çeyizin sahiplerini bulmak üzere Yunanistan’a gider. Vodos şehrinde çeyiz sahiplerinin torunları ile karşılaşır. Olay günlerce Yunanistan’ın en fazla konuşulan konusu olur. Kitaplaşan bu hikâye birçok ödül kazanır.

Yunanistan’da mübadeleyle ilgili çalışmalar 82 yıldır destekleniyor. Mübadeleyle ilgili 150 dernek, 300 bin sayfalık sözlü tarih çalışması ortaya koydu. Türkiye’de ise ilk ve tek sivil oluşum 17 Ağustos depremi sonrası yardımlaşma amacı ile kurulan Lozan Mübadilleri Vakfı. Bilimsel yayın ve kitap sayısı ise birkaçı geçmiyor. Emin Akdağ, üçüncü kuşak mübadillerin bu tarihi olay hakkında yeterince bilgi sahibi olmadıklarını söylüyor.

Yazar Akdağ, buradan yola çıkarak kitabında mübadeleyi yaşamış üç kişi ile de görüşmüş. Mübadelenin son tanıklarından olan İbrahim İşler, Lütfü Karadağ ve Mehmet Filiz zorunlu göçün niçin ve daha çok nerelerde yapıldığını aktarıyor. Mübadele esnasında tartışılan bir diğer konu ise Sabetayistler. 20-25 bin civarında Yahudi avdetinin (dönmenin) Türkiye’ye neden zorunlu göçe tabi tutuldukları da anlatılıyor. Mübadele sırasında kapsam dışı bırakılan İstanbul’daki Ortodokslara karşılık Batı Trakya’daki Müslümanlar tüm sözleşme ve antlaşmalara rağmen huzur bulamadı. Kitapta, Batı Trakya gerçeği de gözler önüne seriliyor. Unutulan Büyük Göç kitabının son kısmına nüfus mübadelesinin sözleşme metni ve fotoğraflar da eklenmiş.

Unutulan Büyük Göç, Emin Akdağ, Zaman Kitap, 123 sayfa, 0212 639 34 50
www.aksiyon.com.tr